Category Archives: Column

Karen Vintges: “De Verkeerde Weg”

Binnenkort is het middagprogramma van Vrouwenlogica over Islam en vrijheid na te luisteren op TXTradio.nl, maar we hoeven niet op alles te wachten. Hierbij de kritische en inspirerende column van Dr. Karen Vintges.

 

karenvintgesvrouwenlogica

 

VERKEERDE WEG of, over de nieuwe liefde

 

/ 02-10-2016 / Karen Vintges – Amsterdam

 

Een tijd lang wilde ik het niet meer hebben over Simone de Beauvoir, de schrijfster van het wereldberoemde werk Le deuxième sexe/ De tweede sekse (oorspronkelijk uit 1949) dat geldt als ‘bijbel’, oftewel als de basistekst van het hedendaagse feminisme. Als je ooit iets over een auteur hebt geschreven word je lang achtervolgd met allerlei verzoeken om over die persoon lezingen en radiopraatjes enzo te houden. Dat is leuk, maar na een tijdje niet zó meer. Maar de laatste jaren wilde ik toch weer uit mezelf iets kwijt over De Beauvoir, omdat ik me al een tijd ergerde aan de manier waarop ze wordt ingezet in de discussies in Europa over de positie van Moslimvrouwen en –meisjes en over de status van de hoofddoek.

In Nederland wordt in deze discussies maar af en toe naar Simone de Beauvoir verwezen, maar heel nadrukkelijk gebeurt dit in Frankrijk in het debat over de hoofddoek en de islam, bijvoorbeeld in het boek Fausse Route (‘Verkeerde weg’) van Elisabeth Badinter. Volgens deze in Frankrijk zeer bekende feministische filosofe moet de westerse Verlichting verdedigd worden tegen een oprukkend islamisme, waarvan de hoofddoek het teken is. Ik citeer uit de Groene Amsterdammer, van enige tijd terug: “Kijk naar Engeland. Dat is een land waar geen enkele hindernis is gelegd tegen de geringste hoofddoek, tegen niets. Maar zie wat voor vreselijks dat oplevert.” Volgens Badinter is dit de verkeerde weg: volgens haar is het terecht dat de hoofddoek in openbare scholen verboden is in Frankrijk. En voor haar visie beroept zij zich steeds uitdrukkelijk op wat zij noemt haar ‘spirituele moeder’ Simone de Beauvoir.

Badinter en vele andere westerse feministen menen dat het feminisme, zoals gegrondvest door De Beauvoir, gebaseerd is op de westerse Verlichting: namelijk op het denken dat de vooruitgang bepleit van mens en maatschappij via de seculiere rede, en dat van ieder mens een rationeel en autonoom individu wil maken. Maar De Beauvoirs feminisme benadrukt hele andere aspecten. In haar ethische werk pleit ze juist voor een ethische zelf-realisatie in nauwe verbondenheid met anderen. We leiden pas een vrij leven wanneer we ons als bewuste maar ook als lichamelijke wezens ethisch engageren met onze medemensen, in de gemeenschappen waar we deel van uit maken, en met alle gevoelens die daarbij horen. Haar studie De tweede sekse is een uitwerking van die ethiek: ook vrouwen moeten zo’n leven van ethische zelf-realisatie kunnen leiden binnen hun gemeenschappen waar ook ter wereld. Ook vrouwen moeten toegang hebben tot een persoonlijk ethisch levensproject, en dan kunnen mannen en vrouwen elkaar werkelijk ontmoeten, en is vriendschap mogelijk en: nieuwe liefde.

Haar oorspronkelijke feminisme houdt dus geen pleidooi in voor een leven als rationeel autonoom zelf, maar juist voor een leven als gesitueerd ethisch zelf, met emotionele, nauwe betrekkingen tot de ander en de wereld. En trouwens: ook als je de feministische artikelen uit de jaren vijftig leest van de Beauvoir dan zie je dat het steeds gaat over vrijheid als ethisch engagement en nieuwe liefde en helemaal niet over het rationele autonome zelf.

De Beauvoir stond kritisch tegenover de universele claims van de westerse Verlichting, die zij betitelde als een ‘droom gedroomd door de rede, even hol als alle dromen.’. Ze zou zeer kritisch hebben gestaan tegenover de claim van het Westerse liberalisme – en tegenwoordig het neoliberalisme – dat het vrijheid en vooruitgang brengt op wereldschaal. Ze was allergisch voor imperialisme en kolonialisme. Ze behoorde tot de eerste Franse intellectuelen die zich verzetten tegen de Franse oorlogen in Vietnam en Algerije, en nam het op voor de Algerijnse vrijheidsstrijdster Djamila Boupacha, en haar familie. Ze zou veel achterdochtiger zijn geweest jegens de toestand in Frankrijk en andere West-Europese landen over de hoofddoek van Moslimvrouwen en meisjes, dan geclaimd wordt door haar zelfbenoemde erfgename Badinter. Ze zou zich hebben uitgesproken voor het in cross-culturele coalities bestrijden van elk type fundamentalisme, inclusief het westerse Verlichtings-fundamentalisme, ook in zijn hedendaagse feministische variant..

Karen Vintges’ column bij de lancering van SWIP.NL, 10 april 2013

In an interview in Playboy, in 1995, American scholar Camille Paglia said: ‘The more a woman takes off her clothes, the more power she has.’ Women’s capacity to inflame men with sexual desire, gives them ‘cosmic dominance of the emotional and sexual realm’, while men are always going to have the edge in the social realm.’

Some of you may remember Paglia’s heavy attacks in the 1990’s on what she called PC-feminism. In her book Sexual Personae (1990), she accused feminism of being Rousseauist in its rosy conception of nature. Wrong, she said. Nature is ‘no picnic’ (1990, 5). We should adopt Hobbes’ and De Sade’s views: nature – and sex as nature in man – is all about aggression. ‘Men do look at women as rapists.’ (1995) Paglia, unlike the feminists, was not against date rape, pornography and SM, since they are the reality of sex. And in her book she shows at length how in art and culture women are represented as nature, as sexual beings which have to be tamed and conquered by men.

Elsewhere Paglia told that she was a great admirer of Simone de Beauvoir’s The Second Sex from 1949, and she placed herself at the same footage as Beauvoir. Without any reference to The Second Sex, Paglia in her book Sexual Personae copied much of Beauvoir’s myths chapter, which deals with literature, saga’s, film, religion and art. Beauvoir demonstrated that in that realm typically men are to women as Spirit to body, as culture to nature. Like nature, women have to be tamed, that is, they either have to marry or die.

We find a similar analysis throughout Paglia’s work. However, their approaches are totally different. Whereas Paglia talks about nature’s laws all the time, Beauvoir introduced a Hegelian, historical approach. In 1949, she argued that things would change for the better, because of contraceptives and access to education and jobs for women. She announced that old myths of femininity would disappear, and that new myths of love and eroticism would arise. But was she right? Beauvoir in her analysis of myths – described as deep rooted beliefs and dreams – was also talking about films.

So let’s have a look at today’s dream machine, Hollywood. As a political philosopher mostly interested in dominant patterns and dreams, I rather prefer to discuss popular films than avant-garde ones. As Laura Mulvey famously analysed in the 1970s, echoing Beauvoir’s analysis of myths, in traditional Hollywood-films girls and women either die or marry.

If we look at current Hollywood films, how far have we come? What about the Twilight saga, a series of books and films that created a worldwide hype these last years? You may have heard of them if you have a teenager at home, like me. Or you may have heard of the infamous Fifty Shades of Grey trilogy, a hype among women, which originally began as Twilight fan fiction. The Twilight saga is all about love and death. It is about a human girl and a superior vampire man, who cannot reach each other. It is about love at first sight, about irrevocable, impossible and all the more passionate love. It is about the girl constantly being guarded in the vampire world, by her husband-to-be and his family, until she dies and then finally turns into a vampire herself.

What about this new myth on eroticism and love? It is so appealing to women and girls but it destroys everything feminism wanted. The girl has to be protected all the time. She sacrifices her career, her friends, her family, and her life as a human, only to marry him. It’s not about the girl having to marry or die: she has to do both! Where Beauvoir explictly argued for women to create their own new myths, Paglia predicted that the same old stories would be recycled and pop up again the more we tried to suppress them.

When I asked my students last semester to present visual material from the popular media, showing that we have moved on from the stereotypical gender images, they instead presented, week after week, the opposite: that in advertisements, television shows, real life tv, games, Hollywood films, music clips and so on, the stereotypical myths about women are recycled. And girls and women more than ever identify with being sexy, and with the old myths about sexual love, which surely affect their own hopes and fears.

Perhaps it was no coincidence that Beauvoir started writing her book with a chapter on myths. Perhaps she suspected that these deeply rooted sexual phantasies were most resistant to change. But are we simply dealing here with ingrained patterns and dreams, and nothing else, as Beauvoir would have it? Or was Paglia right, and are these myths based on the reality of sex? And if so, how should we re-think feminism?

For the moment, when asked who is right Beauvoir or Paglia, I have to say: I wish it is Beauvoir but I am afraid it is Paglia.

(Crossposted from Karen Vintges’ website)